Przejdź do treści

Nowości i prawo

AI Act: co oznacza unijne prawo o AI dla zwykłego użytkownika i firmy

AI Act dotyczy przede wszystkim dostawców systemów AI i firmy, które wdrażają je w działalności.

Czy AI Act dotyczy mnie, jeśli używam tylko ChatGPT, Claude albo Gemini?

Jeśli używasz ChatGPT, Claude albo Gemini do pisania maili czy notatek, AI Act cię nie dotyczy w takim sensie, w jakim dotyczy firm. Prawo z 2024 roku nakłada obowiązki przede wszystkim na dostawców systemów AI i podmioty, które wdrażają je w swojej działalności. Ty jako zwykły użytkownik nie musisz nic zgłaszać ani rejestrować.

Inaczej jest, gdy prowadzisz firmę i korzystasz z AI w obsłudze klienta. Jeśli twoja strona ma chatbota, klient musi od razu wiedzieć, że rozmawia z maszyną. Taki obowiązek wynika z przepisów o przejrzystości i wchodzi w życie 2 sierpnia 2026 roku, jak podaje Komisja Europejska.

Ten sam termin dotyczy treści. Gdy publikujesz deepfake, czyli realistyczny obraz, wideo lub audio wygenerowany przez AI, musisz oznaczyć, że powstał lub został zmieniony przez sztuczną inteligencję. Ministerstwo Cyfryzacji wyjaśnia, że obowiązek nie obejmuje tekstów po ludzkiej redakcji, jeśli za publikację odpowiada konkretna osoba lub firma.

Co z naruszeniami? Kara do 35 milionów euro lub 7 procent rocznego obrotu grozi firmom, nie czytelnikowi. Nowe przepisy mają uporządkować rynek i chronić prawa osób, których dotyczy działanie systemów AI, a nie karać za samo korzystanie z czatu.

Zanim cokolwiek zmienisz, sprawdź w bezpłatnym narzędziu Komisji Europejskiej, czy twoja firma podlega obowiązkom. Jeśli prowadzisz chatbota, dodaj dziś jedno zdanie na starcie rozmowy: „Rozmawiasz z asystentem AI”.

Które zastosowania AI są w Unii całkowicie zakazane?

Zakazy z AI Act dotyczą praktyk, które w Unii Europejskiej uznano za niedopuszczalne. Systemy spełniające te kryteria są całkowicie zakazane, a od 2 lutego 2025 roku nie wolno ich używać ani wprowadzać na rynek. Ministerstwo Cyfryzacji podaje, że zakaz obowiązuje w całej Unii Europejskiej.

Komisja Europejska wymienia dziewięć praktyk. Osiem z nich zaczęło obowiązywać w lutym 2025 roku, a zakaz aplikacji tworzących treści seksualne bez zgody wchodzi w grudniu 2026 roku. Oto co jest zabronione:

  • szkodliwa manipulacja i oszukiwanie przy użyciu AI,
  • wykorzystywanie słabości ludzi przez systemy AI,
  • punktacja społeczna,
  • ocena lub przewidywanie ryzyka popełnienia przestępstwa przez konkretną osobę,
  • masowe zgarnianie materiałów z internetu lub kamer do budowy baz rozpoznawania twarzy,
  • rozpoznawanie emocji w pracy i w szkołach,
  • kategoryzacja biometryczna, czyli wnioskowanie o cechach chronionych na podstawie wyglądu,
  • rozpoznawanie biometryczne na żywo w przestrzeni publicznej na potrzeby służb.

Systemy wysokiego ryzyka nie są zakazane, ale podlegają surowszym wymaganiom. Dotyczy to między innymi opieki zdrowotnej, transportu, edukacji i rynku pracy. Szczególnej kontroli podlega sektor publiczny, w tym policja, proces wyborczy i sądy.

Jeśli prowadzisz firmę i zastanawiasz się, czy twoje narzędzie łapie się na zakaz, sprawdź to w bezpłatnych narzędziach online Komisji Europejskiej. Podpowiedzą, czy podlegasz obowiązkom AI Act i jakie kroki musisz podjąć. Przy danych osobowych pamiętaj, że AI Act nie zastępuje RODO, oba przepisy stosujesz równolegle.

Co od 2 sierpnia 2026 roku musi być oznaczone jako wygenerowane przez AI?

Od 2 sierpnia 2026 roku dostawcy systemów generujących treści muszą zapewnić, że materiały dźwiękowe, wizualne, audiowizualne i tekstowe da się rozpoznać jako wygenerowane przez AI. Chodzi o oznaczenie w formacie czytelnym maszynowo, czyli takim, który odczyta system, a nie tylko człowiek.

To nie znaczy, że każdy obrazek czy akapit z czatu dostanie widoczną metkę. Obowiązek dotyczy dostawców systemów, którzy mają wbudować rozpoznawalność w sam materiał. Jeśli więc publikujesz w firmie grafikę z generatora, sprawdź, czy narzędzie zapisuje taki znacznik w pliku.

Osobno działa obowiązek wobec odbiorcy. Podmioty udostępniające deepfake’i, czyli realistyczne obrazy, audio lub wideo przedstawiające osoby, przedmioty, miejsca albo wydarzenia, które łatwo pomylić z autentycznymi, muszą poinformować, że materiał powstał lub został zmieniony przy użyciu sztucznej inteligencji.

Wyjątek dotyczy tekstów. Obowiązek oznaczania nie obejmuje treści wygenerowanych przez AI, które przeszły przegląd człowieka lub kontrolę redakcyjną, jeśli za publikację odpowiada konkretna osoba lub firma. Tu decyduje odpowiedzialność za tekst, nie sposób jego powstania.

Materiały wygenerowane i udostępnione przed 2 sierpnia 2026 roku nie muszą być oznaczane wstecznie. Dostawcy systemów wprowadzonych do obrotu przed tą datą mają czas do 2 grudnia 2026 roku na dostosowanie ich do obowiązków technicznych dotyczących oznaczania treści.

Etykieta musi być zrozumiała dla przeciętnego użytkownika. Nadmiar technicznego języka narazi firmę na zarzut wprowadzania w błąd, więc prościej i krócej znaczy tu bezpieczniej.

Kiedy muszę poinformować, że rozmawiam z chatbotem, a nie z człowiekiem?

Gdy piszesz na stronie sklepu albo do działu obsługi, masz prawo wiedzieć, czy odpowiada człowiek, czy program. Od 2 sierpnia 2026 roku obowiązuje cię zasada z artykułu 50 AI Act: jeśli nie jest oczywiste, że rozmawiasz z maszyną, firma musi ci to jasno powiedzieć. Dotyczy to chatbotów, wirtualnych asystentów i automatycznej obsługi.

Informacja musi trafić do ciebie najpóźniej przy pierwszym kontakcie. Ma być zrozumiała, także dla osób ze szczególnymi potrzebami, więc techniczny skrót w stopce nie wystarczy. Komisja Europejska opublikowała 20 lipca 2026 roku wytyczne do tych obowiązków, jak podaje kancelaria Traple Konarski Podrecki i Wspólnicy.

Ten sam obowiązek obejmuje rozpoznawanie emocji i kategoryzację biometryczną, czyli sytuacje, gdy system analizuje twoją twarz albo głos. Jeśli więc dzwonisz do firmy i nagranie jest analizowane pod kątem emocji, musisz o tym wiedzieć. To część szerszych praw, które dają ci kontrolę nad tym, co dzieje się z twoimi danymi.

Dla firmy oznacza to jedno: etykieta musi być krótka i ludzka. Nadmiar żargonu narazi przedsiębiorcę na zarzut wprowadzania w błąd, bo przeciętny użytkownik ma zrozumieć komunikat od razu. Prosty mechanizm działa lepiej niż akapit warunków.

AI Act nie zastępuje RODO. Oba zestawy przepisów stosujesz równolegle, więc informacja o rozmowie z AI nie zwalnia z obowiązków dotyczących danych osobowych.

Jakie kary grożą firmie za złamanie AI Act?

Kary za złamanie AI Act nie dotyczą wyłącznie wielkich korporacji. Jeśli twoja firma wdraża system AI, to na tobie spoczywa obowiązek sprawdzenia, czy nie należy do kategorii wysokiego ryzyka, bo od tego zależy zakres twoich obowiązków i odpowiedzialności. Ministerstwo Cyfryzacji pracuje nad projektem polskiej ustawy, która pozwoli stosować AI Act w Polsce, więc krajowe przepisy dopiero się kształtują. Do tego czasu stosujesz rozporządzenie unijne bezpośrednio.

Komisja Europejska uruchomiła bezpłatne narzędzia online, które pomagają firmom ustalić, czy podlegają obowiązkom AI Act i jakie kroki muszą podjąć, by być zgodne z przepisami. Skorzystaj z nich, zanim zaczniesz wdrażać cokolwiek. To najprostszy sposób, żeby ustalić, czy twoje narzędzie mieści się w kategorii wysokiego ryzyka, czy wystarczą ci zwykłe obowiązki informacyjne.

Pamiętaj o ochronie danych osobowych. AI Act nie zastępuje RODO ani innych przepisów o prywatności, trzeba je stosować równolegle. Jeśli system AI przetwarza dane klientów lub pracowników, sama zgodność z AI Act nie wystarczy. Sprawdź, czy masz podstawę prawną do przetwarzania, czy informujesz osoby, których dane dotyczą, i czy potrafisz wycofać dane na żądanie.

Egzekwowania przepisów nie da się dziś opisać jednym scenariuszem, bo krajowy organ nadzoru jeszcze nie działa. Zanim więc wdrożysz system AI, udokumentuj, jaką kategorię ryzyka mu przypisałeś i na jakiej podstawie. Taki zapis przyda się, gdy urząd zapyta cię o zgodność.

Gdzie sprawdzić, czy moja firma i moje narzędzia podlegają nowym obowiązkom?

Zacznij od pytania, co twoje narzędzie właściwie robi. Jeśli generuje tekst, obraz albo dźwięk, od 2 sierpnia 2026 roku dostawca musi tak oznaczyć materiał, żeby dało się go rozpoznać jako wytworzony przez AI, między innymi w formacie czytelnym dla maszyn. Ciebie jako użytkownika dotyczy to o tyle, że etykieta ma być zrozumiała dla przeciętnego odbiorcy, a nie zapisana językiem inżyniera.

Drugi próg to zastosowanie w obszarze wysokiego ryzyka. Rozporządzenie obejmuje między innymi opiekę zdrowotną, transport, edukację i rynek pracy, a osobnym nadzorem objęty jest sektor publiczny. Jeśli prowadzisz gabinet, szkołę albo firmę rekrutującą przez automat, sprawdź w wytycznych Komisji Europejskiej, czy twoje narzędzie wpada do tej kategorii, bo obowiązki rosną wraz z nią.

Trzecia rzecz to modele ogólnego przeznaczenia, czyli silniki, na których stoją setki aplikacji. Tu pytanie brzmi, czy jesteś ich dostawcą, czy tylko korzystasz z gotowego produktu. W pierwszym przypadku dochodzą obowiązki techniczne i terminy przejściowe, w drugim wystarczy pilnować informowania ludzi, że rozmawiają z maszyną.

Do egzekwowania przepisów potrzebna jest polska ustawa, nad którą pracuje Ministerstwo Cyfryzacji. Do tego czasu nie zgaduj: Komisja Europejska udostępnia bezpłatne narzędzia online, które pomagają firmie ustalić, czy podlega obowiązkom i jakie kroki musi podjąć. Kalendarz masz w ręku: tekst opublikowano w 2024 roku, pierwsze zakazy weszły w życie w 2025 roku, a kolejne terminy wdrożenia rozłożono na 2026 rok.

Biznesmen pracujący na laptopie w nowoczesnym biurze
Fot. Vitaly Gariev

Najczęściej zadawane pytania

Czy AI Act zastępuje RODO?

Nie, AI Act nie zastępuje RODO ani innych przepisów o ochronie prywatności. Oba zestawy przepisów stosujesz równolegle, więc zgodność z jednym nie zwalnia cię z obowiązków wynikających z drugiego. Jeśli przetwarzasz dane osobowe w systemie AI, musisz spełnić wymogi RODO i AI Act jednocześnie.

Czy muszę oznaczać treści wygenerowane przez AI, które sam opublikowałem?

Zwykle nie, jeśli tekst przeszedł ludzki przegląd lub kontrolę redakcyjną i za publikację odpowiada konkretna osoba lub firma. W takim przypadku obowiązek oznaczania treści wygenerowanych przez AI nie ma zastosowania. Inaczej sprawa wygląda przy deepfake’ach, czyli realistycznych obrazach, audio lub wideo przedstawiających osoby, przedmioty, miejsca lub wydarzenia, które można błędnie uznać za autentyczne. Od 2 sierpnia 2026 roku podmioty je udostępniające muszą poinformować odbiorcę, że materiał powstał lub został zmieniony przy użyciu AI.

Czy stare treści wygenerowane przez AI trzeba oznaczać po wejściu nowych przepisów?

Nie, materiały wygenerowane i udostępnione przed 2 sierpnia 2026 roku nie muszą być oznaczane wstecznie. Obowiązki techniczne dotyczą dostawców systemów generatywnych, a ci, którzy wprowadzili je do obrotu przed tą datą, mają czas do 2 grudnia 2026 roku na dostosowanie systemów do wymogów oznaczania treści. Jeśli publikujesz nowe materiały po 2 sierpnia 2026 roku, sprawdź, czy narzędzie, którego używasz, oznacza je w formacie czytelnym maszynowo.

Ceny, limity i funkcje narzędzi AI zmieniają się często. Przed zakupem planu sprawdź aktualne warunki u producenta.