Przejdź do treści

Nowości i prawo

Deepfake: jak rozpoznać fałszywe wideo i zdjęcie z AI

Fałszywe wideo i zdjęcia z AI trudno rozpoznać na oko, bo ludzie wypadają w tym niewiele lepiej niż na wyczuciu.

Jak rozpoznać fałszywe wideo i zdjęcie z AI?

Nie rozpoznasz deepfake po jednym rzucie oka, bo ludzie wypadają w tym ledwo lepiej niż na wyczucie. Badania pokazują, że skuteczność rozpoznawania fałszywych materiałów jest tylko nieco wyższa niż losowe trafienie. Wniosek jest prosty: nie ufaj instynktowi, sprawdzaj po kolei to, co da się sprawdzić.

Zacznij od źródła. Zanim uwierzysz w fałszywe nagrania z politykiem albo szefem, znajdź je na oficjalnym koncie tej osoby albo na stronie instytucji. Deepfake z definicji przypomina istniejącą osobę tak dobrze, że odbiorca mógłby uznać materiał za autentyczny, więc sam wygląd i głos niczego nie dowodzą. Sprawdź datę publikacji i to, czy inne redakcje piszą o tym samym zdarzeniu. Jeśli nagranie żyje tylko na jednym profilu i nie ma go nigdzie indziej, traktuj je jak plotkę.

Przy zdjęciach patrz na drobiazgi, które generatorom wciąż sprawiają kłopot. Dłonie, uszy, odbicia w okularach, litery na koszulce, cień rzucany w inną stronę niż światło. Przy wideo zwolnij odtwarzanie i obejrzyj moment mrugania oraz ruch ust przy trudnych słowach. Te sygnały nie są dowodem, ale wystarczą, żebyś zadał sobie pytanie, czy obraz nie powstał w całości przy pomocy sztucznej inteligencji.

Kompresja psuje dowody. YouTube, TikTok i Instagram zmniejszają jakość przesyłanych materiałów, a to utrudnia pracę systemom wykrywającym fałszywe filmy. Pobierz oryginał, jeśli istnieje, zamiast oceniać po kompresji z platformy. Zanim prześlesz dalej treści z wizerunkiem kogoś znajomego, zadzwoń do tej osoby zwykłym telefonem i zapytaj, czy to ona.

Dlaczego twój mózg nie wystarczy, żeby wykryć deepfake?

Ludzie przeceniają własne oko. W badaniu iProov ponad 60% respondentów oceniło się jako pewnych wykrywania deepfake’ów, niezależnie od tego, czy mieli rację. Ta pewność siebie kosztuje, bo fałszywy materiał coraz trudniej odróżnić od prawdziwego bez pomocy.

Wczesne deepfakes zdradzały się prostymi błędami: nieruchomym wzrokiem, dziwnym cieniowaniem skóry, dźwiękiem niepasującym do ruchu ust. Dziś modele oparte na deep learning, czyli uczeniu głębokim, generują twarze, które przy pobieżnym oglądaniu nie wzbudzają podejrzeń. Wystarczy jeden nieuważny uśmiech przed ekranem.

Dodaj do tego kompresję. YouTube, TikTok i Instagram automatycznie zmniejszają jakość przesyłanych filmów, a to właśnie kompresja najbardziej utrudnia wykrywanie manipulacji. Materiał obejrzany w mediach społecznościowych ma mniej śladów, na których można się oprzeć, niż ten sam plik pobrany bezpośrednio od nadawcy.

Głos to osobny kłopot. Deepfake dotyczy też dźwięku, w tym podmiany ludzkiego głosu, a rozmowa telefoniczna nie daje ci żadnej klatki do obejrzenia. W lutym 2024 roku pracownik działu finansowego w Hongkongu przelał 25,6 miliona dolarów po rozmowie z fałszywym dyrektorem finansowym, jak podała telewizja CNN, powołując się na policję w Hongkongu. Fałszywy głos wystarczył, żeby obejść całą procedurę.

Skutki widać też w skali. Według Gartnera 62% organizacji zetknęło się z atakiem z użyciem deepfake’a w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Ofiarą dezinformacji z podmienionym wizerunkiem możesz paść i ty, i twoja firma.

Co z tego wynika dla ciebie? Kiedy dostajesz polecenie przelewu albo pilną prośbę o dane, nie ufaj samemu głosowi ani twarzy na ekranie. Zadzwoń na numer, który znasz z wcześniejszych kontaktów, i potwierdź sprawę innym kanałem. To jedno zdanie weryfikacji zatrzymuje większość prób.

Brodaty mężczyzna z cyfrowym kodem binarnym wyświetlanym na twarzy
Fot. cottonbro studio

Na co patrzeć na zdjęciu i w wideo, zanim uwierzysz w to, co widzisz?

Zatrzymaj nagranie w losowym miejscu i popatrz na twarz. W deepfake’u skóra bywa zbyt gładka, jak po filtrze, a cienie nie zgadzają się z kierunkiem światła w kadrze. Spójrz też na granicę włosów i uszy: to miejsca, w których generator najczęściej się gubi.

Zwolnij tempo i obejrzyj fragment, w którym ktoś mówi. Śledź ruch ust i dźwięk jednocześnie, bo rozjazd między jednym a drugim zdradza podmianę głosu. Mimika bywa przy tym zbyt płynna albo zbyt sztywna, jak u maski, i nie dopasowuje się do emocji w zdaniu.

Na zdjęciu powiększ oczy i dłoń. Źrenice powinny mieć ten sam kształt, a palce naturalnie się zginać, bo to dwie rzeczy, które w fałszywym obrazie wychodzą najczęściej. Sprawdź też tło: powtarzające się okno, krzywy zegar albo rozmyta tablica z napisem to sygnał, że obraz powstał w AI.

Nie ufaj samemu oku. Badanie iProov pokazało, że tylko 0,1 procenta konsumentów poprawnie wskazało każdy prawdziwy i fałszywy klip, choć wcześniej powiedziano im, by szukali fałszywek. Ludzka ocena zawodzi nawet wtedy, gdy wiesz, czego szukać.

Weź pod uwagę, skąd materiał pochodzi. Kompresja, którą stosują YouTube, TikTok i Instagram, zaciera drobne błędy w twarzy i utrudnia analizę. Zanim uznasz wideo za dowód, znajdź jego pierwsze publikacje i sprawdź, czy nie jest to fragment starszego nagrania z podłożonym głosem.

Jak sprawdzić, czy głos w nagraniu należy do tej osoby?

Głos jest trudniejszy do sprawdzenia niż twarz, bo nie masz tu pauzy do zatrzymania. Za to masz nawyk: zanim uwierzysz w nagranie, zadzwoń do osoby innym kanałem i zapytaj o jedną rzecz, którą wie tylko ona.

Fałszywy głos powstaje z próbek czyjejś mowy. Deepfake audio to podmiana ludzkiego głosu przez AI, a materiał brzmi tym lepiej, im więcej czyichś wypowiedzi krąży w sieci. Znana osoba z podcastu czy YouTube ma ich pod dostatkiem, dlatego jej głos podrobić najłatwiej.

W nagraniu słuchaj oddechu i przerw między zdaniami. Model gubi wdechy, skleja wyrazy i nie potyka się o własne słowa. Połączenie telefoniczne wybacza więcej niż plik wideo, więc nie oceniaj jakości przez „czystość” dźwięku.

Detektory audio działają, ale nierówno. W teście z 2026 roku najlepszy osiągnął 98,1 procent, najsłabsze narzędzie komercyjne 71,3 procent, a modele open source, czyli programy z otwartym kodem, od 48 do 63 procent (Resemble AI). Do tego dochodzi kompresja z YouTube, TikToka i Instagrama, która zaciera ślady obróbki.

Sprawdzaj też źródło. CERT Polska, czyli zespół reagujący na zagrożenia w sieci, wpisał w 2025 roku na Listę Ostrzeżeń 244 341 domen, wobec 92 647 rok wcześniej. Zanim odpowiesz na pilną prośbę o przelew, przerwij rozmowę i oddzwoń na numer, który znasz z umowy, nie z ekranu.

Które narzędzia pomagają wykryć deepfake i gdzie mają granice?

Detektory wideo analizują materiał klatka po klatce. Każda klatka dostaje ocenę od 0 do 1, a z tych ocen wychodzi wynik mówiący, jak prawdopodobne jest, że całość powstała w AI. Tak działa Synthetic Video Detector od NVIDII, producenta kart graficznych.

Według danych NVIDII narzędzie osiąga do 92 procent skuteczności przy nieskompresowanym wideo. Przy kompresji 15 procent spada do 87 procent, a przy 50 procent do 82 procent. Analiza materiału Full HD zajmuje 22 milisekundy na komputerach z kartami RTX, czyli układami graficznymi do zadań wymagających dużej mocy obliczeniowej.

Granica leży w kompresji. YouTube, TikTok i Instagram samodzielnie zmniejszają jakość przesyłanych filmów, a to jedno z największych wyzwań dla systemów wykrywających deepfake. Ten sam klip wgrany bezpośrednio i ten sam klip po przejściu przez platformę to dla detektora dwa różne materiały.

Narzędzie NVIDII wymaga sprzętowego enkodera NVENC, czyli układu do kompresji wideo obecnego w kartach graficznych. Z tego powodu nie uruchomi się natywnie na akceleratorach przeznaczonych do centrów danych, takich jak NVIDIA B100. Jeśli więc szukasz narzędzia do sprawdzania filmów na własnym laptopie, sprawdź najpierw, czy ma odpowiednią kartę. Do wykrywania fałszywych nagrań w firmie potrzebujesz raczej usługi działającej w chmurze niż aplikacji instalowanej lokalnie.

Żaden z tych detektorów nie rozstrzyga sprawy sam. Traktuj wynik jak jedną przesłankę, nie jak wyrok, zwłaszcza gdy deepfake dotyczy głosu albo krótkiego klipu z mediów społecznościowych. Przy technologii, która zmienia się co kilka miesięcy, najbezpieczniej jest zestawić wynik narzędzia z tym, co widzisz na nagraniu, i z tym, kto i po co ci je przysłał.

Co zrobić, gdy podejrzewasz, że ktoś wysłał ci deepfake?

Gdy dostajesz niepokojące nagranie, pierwszy odruch to szukanie winy u nadawcy. Odwróć kolejność: sprawdź, czy materiał w ogóle dotyczy ciebie i twoich pieniędzy. Fałszywe wideo z „prezesem” zwykle kończy się prośbą o przelew, a nie samą kompromitacją.

Zanim cokolwiek przekażesz dalej, zadzwoń do osoby z nagrania na numer, który masz zapisany w kontaktach. Nie odpisuj na wiadomość, nie klikaj linku w opisie. Deepfake z podmienionym głosem brzmi przekonująco właśnie dlatego, że słyszysz znany ton, a nie dlatego, że treść się zgadza.

Zachowaj plik i zrzuty ekranu, zanim zniknie z czatu. Zgłoś materiał do administratora platformy i do zespołu reagowania na incydenty w sieci. CERT, czyli państwowy zespół, który przyjmuje zgłoszenia o zagrożeniach w internecie, prowadzi Listę Ostrzeżeń i blokuje domeny wykorzystywane do oszustw. W 2025 roku wpisał na nią 244 341 domen, wobec 92 647 rok wcześniej.

Jeśli deepfake wykorzystuje wizerunek konkretnej osoby w reklamie, sprawa trafia do organu ochrony danych osobowych. UODO, czyli urząd pilnujący w Polsce przetwarzania danych osobowych, w sierpniu 2024 roku nakazał Mecie wstrzymać reklamy z deepfake’em Rafała Brzoski. Zgłoszenie do urzędu ma sens, gdy materiał służy do sprzedaży, a nie tylko do ośmieszenia.

FAQ - krótkie odpowiedzi

Jak rozpoznać deepfake w zdjęciu?

Nie ma jednego znaku, który zawsze zdradza deepfake. Patrz na detale, które generatory AI najczęściej gubią: niespójne cienie, dziwnie wyglądające dłonie, rozmazane granice włosów i uszu, powtarzające się fragmenty tła. Jeśli zdjęcie budzi twoje wątpliwości, sprawdź, czy ta sama fotografia nie krąży w sieci w innym kontekście, i poszukaj oryginalnego źródła publikacji.

Jakie są kary za tworzenie deepfake’ów w Polsce?

Dossier nie podaje kar ani przepisów karnych, więc nie da się ich tu wskazać. Unijny akt o AI nakazuje oznaczanie deepfake’ów od 2 sierpnia 2026 roku, a polska wersja aktu definiuje deepfake jako treść wygenerowaną lub zmanipulowaną przez AI, którą odbiorca mógłby niesłusznie uznać za autentyczną (art. 3 pkt 60). Jeśli chcesz zgłosić materiał ze swoim wizerunkiem, sprawdź aktualne procedury u administratora platformy i w organie ochrony danych osobowych.

Gdzie zgłosić deepfake, który mnie dotyczy?

Zgłoś materiał administratorowi platformy, na której został opublikowany, i zabezpiecz dowody: zrzuty ekranu, adresy publikacji i daty. W sprawach wizerunku i danych osobowych możesz zwrócić się do organu ochrony danych osobowych; w sierpniu 2024 roku UODO nakazał Mecie wstrzymać w Polsce reklamy z deepfake’em Rafała Brzoski. Osobno poinformuj osobę, której wizerunek wykorzystano, żeby mogła podjąć własne kroki.

Czy deepfake to tylko filmy?

Nie, deepfake obejmuje obrazy, filmy i nagrania audio, w tym podmieniony ludzki głos. Deepfake voice jest o tyle groźniejszy, że nie widzisz rozmówcy i nie masz szans zauważyć nieprawidłowości w obrazie. Jeśli ktoś przez telefon pilnie prosi cię o przelew lub dane, rozłącz się i oddzwoń na numer, który znasz z wcześniejszych kontaktów.

Ceny, limity i funkcje narzędzi AI zmieniają się często. Przed zakupem planu sprawdź aktualne warunki u producenta.